De Van Heemskerckflat: een thuis voor studenten van vroeger en nu

Over vriendschappen, generaties en wat een flat een thuis maakt

Tijdens de opening van de vernieuwde Van Heemskerckflat in december 2025 valt één groep oude vrienden meteen op. Ze staan samen in een keuken en praten over hoe anders die eruitziet dan vroeger. Heel anders dan op de derde verdieping, waar zij in de jaren zeventig woonden.

Ze lopen samen nog één keer naar boven. Op de derde verdieping herkennen sommigen direct waar hun kamer zat, ondanks de nieuwe indeling. Het uitzicht op de Martinitoren, de ligging naast de gezamenlijke ruimte en andere kleine details roepen herinneringen op. Hier leerden Birgit en Petro elkaar kennen, net als veel andere vrienden. Ze vinden ook de kamer terug van een vriendin die inmiddels is overleden. Even staan ze stil. Een klein en persoonlijk moment, midden in het weerzien.

Na de opening bezoekt Lefier Birgit en Petro opnieuw. We leggen hun herinneringen vast met foto’s en verhalen. Hun zoon Tjeerd schuift aan. Hij woonde vanaf 2012 ook in de flat. Zo ontstaat een verhaal dat verschillende generaties met elkaar verbindt.

Het leven op de derde verdieping in de jaren zeventig

De herinneringen en foto’s van Birgit en Petro laten zien hoe het leven op de derde verdieping in de jaren zeventig was. De keuken was toen veel groter en diende als huiskamer. Bewoners aten en dronken er samen, speelden spelletjes, keken tv en praatten tot laat. Iedereen liep er makkelijk binnen en bleef vaak hangen. Ook vrienden die er niet woonden, de zogenoemde satellieten, hoorden erbij. In die tijd ontstonden hechte vriendschappen. Zo heeft er jarenlang een klaverjasclub bestaan en begonnen hier relaties en gezinnen.

Niet alleen de keuken zag er anders uit. De negende verdieping had een dakterras en in de gang stond een telefooncel. Als ouders belden en iemand anders nam op, klopte die even op je deur. Wie zelf belde, hield het aantal tikken bij om later te betalen. Er was ook een stortkoker, om vuilnis in weg te gooien, een lange buis van boven naar beneden, naar een container. Vieze pannen en borden die te lang bleven staan, werden naast die stortkoker gezet. Wie het dan nog niet opruimde, was het echt kwijt.

In die tijd was de bekende bokser Gerlach beheerder van de flat. Beneden had hij met zijn vrouw een klein winkeltje. Daar konden bewoners bier, kroketten en eieren kopen. Je kon er ook waspoeder en munten voor het gebruik van de gezamenlijke wasmachine en droger krijgen.

Feesten hoorden natuurlijk ook bij het studentenleven. In de Van Heemskerckflat pakten ze dat groots aan. Het jaarlijkse verdiepingsfeest begon met samen eten. Daarna gingen de tafels aan de kant en werd de ruimte versierd. De feesten waren druk bezocht en de polonaise ging door gangen en over verdiepingen. Foto’s van de dag erna laten lege flessen en verschoven stoelen zien, en iemand die een gebakken ei eet. Stille sporen van een uitbundige avond. Elke verdieping gaf weleens een feest. Bij een feest op de achtste verdieping zien we hier een band met als een van de zangers degene die we later allemaal leerden kennen als Rooie Rinus.

Een generatie later: de tijd van de flatbar

Van 2012 tot 2014, toen Tjeerd in de Van Heemskerckflat woonde, was de flat alweer vernieuwd. Het leven zag er anders uit dan in de tijd van zijn ouders, maar de behoefte aan contact bleef hetzelfde. Zo kwam er een flatbar, een plek waar bewoners elkaar ontmoetten. Tjeerd zat in de flatcommissie en hielp mee met het organiseren. Hij tapte bier tijdens grote feesten en deed praktische dingen, zoals het bijvullen van wc-papier. Juist dat waren momenten waarop je makkelijk contact maakt, zegt hij.

De huidige beheerder, Marcel, werkte toen ook al in de flat. Tijdens grote feesten stond hij vaak zelf de eerste uren achter de bar. Soms liep hij met een biertap op zijn rug door het gebouw om drank uit te delen, iets wat nu bijna niet meer voor te stellen is.

Wat maakt een plek tot thuis?

Birgit, Petro en Tjeerd kijken met een warm gevoel terug op hun tijd in de Van Heemskerckflat. Die periode heeft hen gevormd, leverde blijvende vriendschappen op en betekende veel voor hen.

In december trokken nieuwe bewoners in de vernieuwde flat. Dat roept de vraag op hoe Lefier kan bijdragen aan een mooie tijd voor hen. Een simpel antwoord is er niet. Lefier kan ruimtes en voorzieningen bieden, maar bewoners bepalen zelf wat voor plek de flat wordt, zo geven Tjeerd, Birgit en Petro aan. Dat was altijd al zo. Op de ene verdieping ontstaat een hechte groep, terwijl het ergens anders rustiger blijft. Volgens de oud-bewoners begint het vaak met een paar mensen die initiatief nemen en anderen meenemen. En er waren natuurlijk altijd mensen bij die het leven op een studentenflat niet paste, die vertrokken meestal snel of hielden zich afzijdig. Dat kon ook prima.

De flat van nu en straks

Petro, Birgit, Tjeerd en beheerder Marcel zien dat het studentenleven is veranderd. Door het bindend studieadvies, het verdwijnen van de basisbeurs en de invloed van internet en sociale media leven studenten minder vrij samen dan vroeger. Ze zitten vaker op hun eigen kamer, waardoor contact minder vanzelf ontstaat.

Toch blijft de Van Heemskerckflat een bijzondere plek. Je ontmoet er mensen die je anders nooit zou tegenkomen. Mensen die belangrijk kunnen worden in je leven. Het lijkt erop dat het gevoel van thuis niet in het gebouw zit, maar in de momenten die je samen meemaakt: even bij elkaar binnenlopen, nieuwe mensen leren kennen en samen iets organiseren.

De hoop is dat ook de huidige en toekomstige bewoners van de vernieuwde Van Heemskerckflat zo’n plek creëren. Een omgeving waar mensen elkaar vinden en samen iets opbouwen. En wie weet, ook voor het leven.

Nagekomen bericht: in april werd Petro zo ziek, dat hij in een hospice kwam te wonen, en wel het hospice aan de Eendrachtskade. Hij was verguld met zijn kamer met uitzicht op de flat waar zich zo'n belangrijk deel van zijn leven heeft afgespeeld. Petro is in mei overleden - op verzoek van de familie wordt dit stuk alsnog geplaatst.